Pionierskie wodociągi średzkie

wydany w Wodociągi - Kanalizacja – 2015-3
  DRUKUJ

Kwestię zdalnego odczytu wodomierzy oraz rezygnacji z bezpośrednich wizyt inkasentów u odbiorców MPECWiK w Środzie Wielkopolskiej rozpatrywało już w 2006 r. Jednak ówczesne systemy radiowego odczytu nie były przekonujące.

Ten artykuł jest dostępny dla wszystkich.

W Środzie Wielkopolskiej poszukiwano innych rozwiązań, aby osiągnąć zakładane rezultaty. Przez kilka lat zapoznawano się z rozmaitymi systemami zdalnego odczytu wodomierzy. Reprezentanci przedsiębiorstwa jeździli na konferencje branżowe, odwiedzali producentów, oglądali pierwsze instalacje w zaprzyjaźnionych wodociągach. Spółka nawet testowała jeden z systemów odczytów wodomierzy drogą radiową. Niestety, systemy radiowego odczytu liczników wody nie spełniały wszystkich wymagań. Poza tym miały pewne istotne wady, jak konieczność obsługi odczytu nadajników przez inkasenta, koszt zastosowania anten, konieczność ponoszenia kosztów zasilania urządzeń, problemy z odczytem sygnału w przypadku trudnych warunków atmosferycznych czy brak alarmów w czasie rzeczywistym. Do tego doszedł dość wysoki koszt zakupu systemu.

Szukano dalej, bo przedsiębiorstwo miało jasno sformułowane wymagania odnośnie poszukiwanego systemu zdalnego odczytu wodomierzy. Wówczas, dzisiejsza spółka SMART METERING z Poznania (ówcześnie GPM-CORP), przedstawiła aplikację „i-licznik 24”, która zapewniała możliwość monitoringu odczytów wodomierzy u odbiorców. To był strzał w dziesiątkę. System korzystał z istniejącej już infrastruktury telefonii komórkowej, a operator gwarantował sfinansowanie zakupu urządzeń (wodomierzy z nakładkami odczytującymi) przez pięć lat. Do finalizowania zakupu i montażu systemu zdalnego odczytu MPECWiK w Środzie Wielkopolskiej został zdopingowany także kontrolą z Urzędu Miar i Wag, która wykazała, że nie wszystkie wodomierze są legalizowane co pięć lat.

SIWZ

Przed ogłoszeniem przetargu, sprecyzowano wymagania techniczne i funkcjonalne.

Tab. 1. Wymagania techniczne i funkcjonalne ogłoszone w przetargu

Wodomierze:

- wodomierze do wody zimnej, o współczynniku R > 160 – klasa metrologiczna „C”,

- fabrycznie nowe,

- odporne na ingerencję zewnętrznym polem magnetycznym.

Urządzenia do zdalnego odczytu:

- wizualny odczyt stanu wodomierza i jego numeru,

- montaż w sposób uniemożliwiający demontaż nakładki bez naruszenia plomb,

- zabezpieczenie przed naruszeniem karty SIM przez osoby trzecie w formie jej zablokowania,

- urządzenie musi zapewniać odczyt identyczny ze stanem wodomierza,

- generowanie odczytów (zapamiętywanie stanu wodomierza z danego dnia miesiąca i przekazywanie tej informacji w innym terminie),

- rejestrację próby zakłócenia polem magnetycznym wodomierza oraz generowanie automatycznego alarmu,

- rejestrację próby rozłączenia urządzenia i wodomierza oraz generowanie automatycznego alarmu,

- klasę szczelności IP66, a w określonych przypadkach jej zwiększenie w celu umożliwienia pracy w pełnym zanurzeniu,

- pracę urządzenia w warunkach i temperaturze działania wodomierza,

- 900 wybudzeń,

- urządzenie musi odpowiadać przepisom ustawy telekomunikacyjnej i podlegać obowiązkowej ocenie zgodności z zasadniczymi wymogami,

Podstawowym celem, oprócz znalezienia źródła finansowania, było ustalenie zdalnego, rzeczywistego odczytu stanu wodomierza, bez konieczności angażowania w to inkasentów. Ważnym elementem tego systemu był prawidłowy montaż urządzeń u odbiorców.

Rozstrzygnięcie przetargu

Do przetargu zgłoszono dwie oferty. Wygrało go konsorcjum firm Orange, GPM i Pronal, bowiem ich oferta odpowiadała wymaganiom średzkiego przedsiębiorstwa, a zaproponowane przez Orange warunki finansowania projektu pozwoliły na rozłożenie w czasie płatności za inwestycję. MPECWiK w Środzie Wielkopolskiej po prostu płaci abonament, tak jak w przypadku umowy na korzystanie z telefonu komórkowego. Dzięki dokładnie określonym warunkom przetargowym wymieniono 1100 szt. wodomierzy na urządzenia złożone z liczników objętościowych w klasie metrologicznej „C” wraz z zamontowanymi na nich nakładkami odczytującymi. Przesył danych zapewniła firma Orange, wykorzystująca do tego istniejące nadajniki telefonii komórkowej. Rozwiązanie to pozwoliło zaoszczędzić na kosztach budowy nadajników. W umowach z wykonawcą przetargu dokładnie zabezpieczono interesy średzkiego przedsiębiorstwa w przypadku niewłaściwej pracy urządzeń, bądź problemów z zasięgiem czy zasilaniem nakładek wodomierzowych. Ważną dla MPECWiK w Środzie Wielkopolskiej sprawą było to, aby montaż urządzeń u klientów przedsiębiorstwa leżał po stronie wykonawcy zamówienia.

W pierwszej kolejności system ten miał objąć wodomierze zamontowane w miejscach trudno dostępnych, czyli w studniach wodomierzowych, firmach i instytucjach, gdzie przebywanie osób trzecich wiąże się z dodatkowymi wymogami, jak np. stołówki, zakłady produkcji spożywczej, areszt śledczy. Celowo wskazaliśmy lokalizacje do montażu urządzeń na terenie wiejskim, aby sprawdzić, jak będą pracować w warunkach niepełnego zasięgu anten telefonii komórkowej. Poza tym odczyty na wsiach kosztowały MPECWiK w Środzie Wielkopolskiej najwięcej.

Zasada działania

Zasada działania całego przedsięwzięcia jest bardzo prosta. U klienta montuje się urządzenie, czyli wodomierz wraz z elektroniczną nakładką. Nakładka zapamiętuje dwa odczyty dziennie. Odczyty te są zapisywane w jej pamięci i przesyłane co drugi dzień do aplikacji „i-licznik 24”. Nakładka dodatkowo sama w sobie ma możliwość wysyłania w czasie rzeczywistym alarmów. Dzieje się tak przypadkach: zdjęcia nakładki, sabotażu magnetycznego i przepływu zwrotnego. To pozwala automatycznie wykryć nieprawidłowości w rozliczaniu u odbiorców. Odczyty w normalnym trybie przychodzą do aplikacji co drugi dzień. Możliwe stają się też badanie historii zużycia wody, stwierdzenie nieprawidłowości, jak również ewentualnych awarii. W systemie radiowym o takim fakcie dowiadujemy się dopiero przy kolejnym odczycie. W Środzie Wielkopolskiej na koniec każdego miesiąca lub w innym dowolnym czasie dokonywane jest przeniesienie wszystkich odczytów do naszego programu bilingowego i automatyczne wystawienie faktur dla odbiorców. Faktury wysyłane są drogą elektroniczną, co dodatkowo zmniejsza koszty, pocztą bądź dostarczane przez inkasenta.

Tab. 2. Sprzedaż wody w latach 2011-2014 na terenie objętym zdalnym odczytem wodomierzy (źródło: MPECWiK Środa Wlkp.)

Rok

Rejon GSM [m³]

Różnica R/R [m³]

Różnica R/R [m³]

2011

309 699

-

-

2012

341 304

+31 605

10,21%

2013

353 297

+11 993

3,51%

2014

367 249

+13 952

3,95%

Efekty zamontowania zdalnego odczytu

W okresie działania aplikacji stwierdzono wzrost sprzedaży wody na terenie wiejskim o ok. 10% przy wtłoczeniu do sieci tej samej ilości wody. Analizowane lata 2011-2014 nie były tzw. latami suchymi, kiedy naturalnie wzrasta sprzedaż wody. Były to lata normalne, a więc wzrost sprzedaży wody, najpierw o 10%, a następnie o 3-4%, wynikał z zamontowania systemu zdalnego odczytu. Oczywiście zdajemy sobie sprawę, że wpływ na to miało zastosowanie lepszej klasy wodomierzy, jednak, jak podają ich producenci, zmiana klasy wodomierzy może przełożyć się na przyrost 2-5-procentowy sprzedaży wody, ale nie 10-procentowy. Zwiększenie nastąpiło więc dzięki uszczelnieniu systemu wodociągowego. Wydaje się, że w branży nie docenia się wskaźnika strat wody wynikającego z nieopomiarowanego korzystania z sieci, stosowania urządzeń zakłócających pracę liczników wody (takich jak magnes neodymowy), mechanicznej ingerencji w mechanizm wodomierza oraz tzw. pomyłek w odczytach dokonywanych przez inkasentów.

To się opłaca!

Wdrożone rozwiązanie przyniosło korzyść w kilku obszarach. Przede wszystkim uszczelniono system odczytu wody, dzięki czemu zwiększono sprzedaż i przychody o ok. 10% w pierwszym roku funkcjonowania zdalnego odczytu. W następnych latach sprzedaż wzrosła kolejno o 3,5 i 4%, mimo że spodziewaliśmy się, iż nasi odbiorcy, którzy otrzymali wyższe rachunki, zaczną oszczędzać wodę zużywaną na bieżąco oraz uszczelnią swoją cieknącą armaturę. Już w pierwszych miesiącach funkcjonowania systemu udało się zidentyfikować i usunąć kilka nieszczelności w infrastrukturze użytkowników. Wyeliminowano także konieczność indywidualnego odczytu stanów wodomierzy, co było szczególnie czasochłonne w rejonie wiejskim. Wygląda na to, że system zdalnego odczytu działa również prewencyjnie. Odbiorcy obecnie wiedzą, iż monitorowane jest nie tylko zużycie wody, ale również sam wodomierz z nakładką i każda ingerencja w urządzenie generuje alarm.

Trzeba też pamiętać, że lepsze opomiarowanie zużycia wody u odbiorców, to także wyższe przychody z tytułu obciążenia za zrzucane ścieki. Według wyliczeń przedsiębiorstwa, koszty wdrożenia systemu zdalnego odczytu wodomierzy za pomocą GSM zwróciły się mu zaledwie po kilku miesiącach jego działania.

Dla MPECWiK bardzo korzystny jest też model rozliczenia za kupioną usługę. Oferenci systemu pobierają opłatę abonamentową od każdego zainstalowanego wodomierza, na którą składają się: płatność za obsługę systemu, wodomierz z nakładką oraz opłata za usługi komórkowej transmisji danych z wodomierza do centralnego serwera. W praktyce koszty te pokrywają odbiorcy płacący tzw. abonament. Dzięki temu przedsiębiorstwo uniknęło wysokich nakładów instalacyjnych, które stanowiłyby pokaźną kwotę w rocznym budżecie.

Nie można powiedzieć, że montaż i wdrażanie systemu zdalnego odczytu odbyły się bez problemów. W 2012 r. był to system nowatorski, który praktycznie sprawdzono dopiero w Środzie Wielkopolskiej. Jednak wykonawca wdrożenia na bieżąco rozwiązywał zgłaszane problemy, będąc świadomy, że udane zainstalowanie i praca systemu będą dobrą referencją dla całej branży.

Po trzech latach, mimo drobnych problemów, można powiedzieć, że przedsięwzięcie jest godne polecenia, przynosi pozytywne efekty przedsiębiorstwom wodociągowym, a w przypadku MPECWiK znacząco zwiększyło przychody.

Jan Buczkowski, prezes Zarządu MPECWiK Środa Wielkopolska

Ten artykuł jest dostępny dla wszystkich

Z prenumeratą cyfrową lub papierową uzyskasz
bezpłatny dostęp do wszystkich treści.

Sprawdź ofertę prenumeraty

Zaloguj się  |  Prenumerujesz? – otrzymaj dostęp

comments powered by Disqus