Kto zyska na rozszerzonej odpowiedzialności producenta?

wydany w Przegląd Komunalny – 2018-9
  DRUKUJ

Rozszerzona odpowiedzialność producenta to zespół działań, które – dostarczając dodatkowych środków na gospodarowanie odpadami – mobilizują producentów do zadań realnie przekładających się na osiąganie wyższych poziomów recyklingu i kompleksową ochronę środowiska. Mechanizm ten jest wdrażany sukcesywnie od lat i przybiera różne formy, od realnych po wręcz symboliczne.

Ten artykuł jest dostępny dla wszystkich.

Rozszerzona odpowiedzialność producenta (ROP) tworzy mechanizm ekonomicznej odpowiedzialności producenta za jego produkty wprowadzane na rynek nie tylko w okresie użytkowania i gwarancji, ale także na etapie poużytkowym, kiedy produkt staje się odpadem. Zmusza to producenta do całościowego spojrzenia na swój produkt, nie tylko na etapie sprzedaży i użytkowania. Mechanizm ten wiąże w aspekcie ekonomicznym koszty zagospodarowania odpadów, w jakie przekształca się produkt po zakończeniu jego użytkowania, z opłatą ponoszoną przez producenta dla podmiotów realizujących jego przetworzenie jako odpadu. Dotyczy to wszystkich produktów, jednak ze względu na ilość w szczególności problem dotyczy odpadów opakowaniowych. Oczywiście, koszty tej odpowiedzialności wkalkulowane zostaną przez producenta w cenę i pokryte w trakcie zakupu produktu przez konsumenta. Obecnie w polskim systemie koszty te niemal w całości ponoszone są przez każdego z obywateli w ramach opłaty ryczałtowej za gospodarowanie odpadami wnoszonej do gminy. Nie ma więc żadnego ekonomicznego związku pomiędzy poziomem konsumpcji, a tym bardziej rodzajem konsumowanych produktów, a kosztami zagospodarowania powstałych z nich odpadów. Mechanizmy tego rodzaju działają już skutecznie od lat w większości krajów europejskich. W ich ramach producenci, wprowadzając produkt na rynek, płacą opłatę w wysokości do kilkuset euro za tonę produktu. Jest to uzależnione od rodzaju produktu i jego konstrukcyjnej złożoności, czyli w efekcie – podatności na recykling. W Polsce kwoty te sięgają kilku euro za tonę.

Cele ROP

Wśród najważniejszych celów ROP wymienić należy:

  1. pokrywanie w pełnej wysokości kosztów zbierania, segregacji i recyklingu danego produktu, pomniejszonych o ewentualne przychody uzyskane ze sprzedaży surowców z niego uzyskanych, jeżeli można je zbyć na rynku,
  2. mobilizowanie producentów do takiego projektowania produktów, aby koszty ich zbierania, sortowania i recyklingu były możliwie niskie (ekoprojektowanie), a efektywność recyklingu odpadu powstałego z ich produktu maksymalnie wysoka,
  3. skierowanie tak pozyskanych dedykowanych środków finansowych jako dodatkowego strumienia trafiającego do systemu gospodarki odpadami. Budżet ten pozwoli realizować cele w zakresie osiągania poziomów recyklingu bez obciążania wszystkich mieszkańców, a ponoszonych w obecnym systemie niezależnie od ich poziomu konsumpcji.

Realizacja w polskich warunkach

W celu realizacji ROP w polskich warunkach należy:

  1. potrzebę stworzenia mechanizmu poboru opłaty od podmiotów wprowadzających produkty na rynek, którego stawki będą realne i ściśle powiązane z kosztami zagospodarowania odpadów powstających z tych produktów. Opłata ta, w postaci opłaty produktowej, uzależniona będzie od rodzaju materiału i „podatności” danego odpadu na efektywne zbieranie, sortowanie i recykling oraz poniesionych w tym celu kosztów,
  2. potrzebę stworzenia mechanizmu kontrolowanego i ewidencjonowanego obiegu materiałowego oraz dokumentowego w oparciu o tworzoną obecnie informatyczną bazę gospodarki odpadami (BDO),
  3. potrzebę stworzenia mechanizmu redystrybucji zgromadzonych środków w taki sposób, aby trafiały do systemu gospodarowani odpadami w miejsca, gdzie odpady te są ewidencjonowane ilościowo oraz poddawane fizycznemu podziałowi na rodzaje materiału w celu przekazania do recyklingu. Powinno odbywać się to w możliwych do kontrolowania i weryfikacji warunkach, nie tylko w oparciu o sprawozdania. Miejscami tymi są regionalne instalacje przetwarzania odpadów komunalnych (RIPOK) i sortownie odpadów,
  4. pamiętać, że mechanizm ROP wpłynie efektywnie na ograniczenie wzrostu opłat ponoszonych przez mieszkańców, które nieuchronnie czekają nas w najbliższym czasie.

Mechanizm ROP, wdrożony w różnych modelach w krajach Europy Zachodniej, doprowadził do sytuacji, w której mieszkaniec obciążany jest tylko opłatą za odpady resztkowe (zmieszane), odpady zielone i koszty administrowania systemu. Koszty zagospodarowania frakcji zbieranych selektywnie (oczywiście, zgodnie z wysokimi i kontrolowanymi standardami segregacji) pokrywane są ze środków finansowych pozyskanych w ramach mechanizmu ROP. Takie kierunki działania akceptują wszyscy interesariusze zaangażowani w to działanie, różniąc się w kilku kwestiach, które powinny być omówione i ustalone w ramach wypracowanego kompromisu.

Ministerstwo zapowiada zmiany

W Ministerstwie Środowiska 9 sierpnia br. odbyło się spotkanie konsultacyjne w formie wysłuchania publicznego, na którym przedstawiane były założenia i koncepcje wprowadzenia realnego mechanizmu ROP w polskich warunkach. Rada RIPOK przedstawiła tam swoją propozycję. Jak się dowiedzieliśmy, w Ministerstwie trwają prace nad wdrożeniem ROP, co wiąże się z transpozycją art. 8 i 8a dyrektywy 2008/98/WE w sprawie odpadów. Czekają nas więc następne zmiany. Działanie to jest elementem szerszego pakietu implementacji zapisów znowelizowanych dyrektyw odpadowych, które 14 czerwca 2018 r. opublikowane zostały w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej jako pakiet dyrektyw nowelizujących przepisy w zakresie gospodarki odpadami. Są to następujące akty prawne:

  • Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/851 z 30 maja 2018 r. zmieniająca dyrektywę 2008/98/WE w sprawie odpadów,
  • Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/850 z 30 maja 2018 r. zmieniająca dyrektywę 1999/31/WE w sprawie składowania odpadów,
  • Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/852 z 30 maja 2018 r. zmieniająca dyrektywę 94/62/WE w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych,
  • Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/849 z 30 maja 2018 r. zmieniająca dyrektywy 2000/53/WE w sprawie pojazdów wycofanych z eksploatacji, 2006/66/WE w sprawie baterii i akumulatorów oraz zużytych baterii i akumulatorów i 2012/19/UE w sprawie zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego

Piotr Szewczyk

przewodniczący Rady RIPOK

Ten artykuł jest dostępny dla wszystkich

Z prenumeratą cyfrową lub papierową uzyskasz
bezpłatny dostęp do wszystkich treści.

Sprawdź ofertę prenumeraty

Zaloguj się  |  Prenumerujesz? – otrzymaj dostęp

comments powered by Disqus