Ekoinnowacje szansą na rozwój

wydany w Ecomanager – 2009-1
  DRUKUJ

Termin innowacja stał się w ostatnich latach bardzo popularny dzięki różnym inicjatywom Unii Europejskiej i programom wsparcia. Ubiegając się o dofinansowanie z funduszy unijnych, musimy wykazać, że nasz produkt, proces czy usługa są innowacyjne.

W literaturze istnieje wiele definicji innowacji1. Guru kompleksowego zarządzania jakością TQM* (Total Quality Managment), Peter Drucker, definiuje innowację jako szczególne narzędzie przedsiębiorców, za pomocą którego ze zmiany czynią okazję do podjęcia nowej działalności gospodarczej lub do świadczenia nowych usług2. Jest ona wg niego pojęciem raczej ekonomicznym lub społecznym aniżeli technicznym. W praktyce powinniśmy posługiwać się definicją podaną w „Podręczniku Oslo”3, wg którego innowacja(innovation) to wdrożenie nowego lub znacząco udoskonalonego produktu (wyrobu lub usługi) bądź procesu, nowej metody marketingowej lub nowej w praktyce gospodarczej organizacji miejsca pracy albo stosunków z otoczeniem. W trzecim wydaniu tego dokumentu stwierdza się, że „ta szeroka definicja obejmuje szeroki zakres możliwych innowacji”3. Jednak zapis ten wymaga już aktualizacji, gdyż nie zawiera on nowego typu, jakim są – zdobywające coraz większą popularność – innowacje ekologiczne, czyli ekoinnowacje. W pewnym zakresie wg „Podręcznika Oslo” można je traktować jako innowacje produktowe i marketingowe.
Innowacje ekologiczne to „nowe procesy produkcyjne, technologie, usługi i produkty, których założeniem jest zmniejszenie negatywnego oddziaływania na środowisko naturalne. Stanowią one szansę dla wdrożenia zrównoważonych rozwiązań, które pozwolą na efektywniejsze wykorzystanie zasobów naturalnych oraz ograniczenie szkodliwego oddziaływania na środowisko przy jednoczesnym zachowaniu wysokiego poziomu innowacyjności”4.
W literaturze spotkać można szereg definicji ekoinnowacji, zazwyczaj zbieżnych z powyższą, różniących się specyfiką podejścia do zagadnienia5-7.Według Ziółkowskiego „za innowacje ekologiczne uznaje się innowacje złożone z nowych procesów, technik, praktyk, systemów i produktów, które pozwalają uniknąć lub zredukować uciążliwość wobec środowiska”8. Często z pojęciem tym utożsamiane są również ekotechnologie, technologie ekologiczne czy środowiskowe, „zielone” technologie, czyli takie, które posiadają pewne zalety środowiskowe.
Ekoinnowacje mają na celu nie tylko zmniejszenie oddziaływania na środowisko, m.in. poprzez zapobieganie zanieczyszczeniom, lecz również osiągnięcie bardziej efektywnego wykorzystania zasobów naturalnych, w tym energii, przy równoczesnym zwiększaniu konkurencyjności i wzrostu gospodarczego. Zmierzają one do rozwoju nowych produktów i procesów, które istotnie zmniejszają negatywny wpływ na środowisko.
Najczęściej spotykana klasyfikacja ekoinnowacji dzieli je na: technologiczne (np. produkty, procesy), społeczne (np. zachowanie, nawyki konsumpcyjne), organizacyjne (np. ekoaudyty, zielone B+R – badania i rozwój), instytucjonalne (np. platformy współpracy, nieformalne grupy, sieci powołane w celu zajmowania się kwestiami środowiskowymi).
 

Ekoinnowacje to odpowiedź na wymagania współczesnej gospodarki: połączenie innowacyjnych rozwiązań z troską o środowisko naturalne.
 
Szansa na rozwój i promocję
Pożądany wpływ ekoinnowacji na przedsiębiorstwo został szeroko scharakteryzowany w opracowaniu B. Ziółkowskiego8. Za punkt wyjścia przyjął on aspekty negatywnego oddziaływania na środowisko. Jego eliminowanie lub minimalizowanie jest możliwe dzięki wprowadzaniu ekoinnowacyjnych technologii, które przyczyniają się do zmniejszenia tego oddziaływania. Pozwala to przedsiębiorstwu na ponoszenie coraz mniejszych kar i opłat środowiskowych oraz zredukowanie kosztów pozyskiwania wyczerpujących się zasobów naturalnych i uniezależnianie się (w coraz większym stopniu) od tradycyjnych źródeł energii. W ten sposób ekoinnowacje wpływają pozytywnie na zdolność inwestycyjną przedsiębiorstwa. Oczywiście ich wprowadzenie wiąże się początkowo ze znacznymi wydatkami, jednak UE uruchomiła szereg programów wspierających tę dziedzinę. Oprócz kosztów implementacji, najczęściej związanych ze znaczącymi inwestycjami, barierami dla rozwoju ekoinnowacji są zazwyczaj złożoność organizacyjna i brak wizji przyszłych potrzeb. Jednak, zdaniem niektórych specjalistów: „ekoinnowacje są szansą na przyspieszenie rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw”9. W literaturze wskazuje się m.in. na szanse promocji w Europie, bowiem „ubieganie się o wsparcie dla ekoinnowacyjnych rozwiązań w ramach Programu EIP (Program na rzecz Przedsiębiorczości i Innowacji – Entrepreneurship and Innovation Programme) może być doskonałą szansą dla sektora MŚP (małe i średnie przedsiębiorstwa) w zakresie nawiązania współpracy na poziomie europejskim, promocji firmy w Europie, jak również budowania marki. Beneficjenci konkursu w zakresie projektów pilotażowych i powielania rynkowego zobowiązani są do podejmowania – we współpracy z Agencją Wykonawczą ds. Konkurencyjności i Innowacji – szeregu działań promujących projekt w Europie. Oznacza to prezentowanie go na międzynarodowych forach oraz opracowywanie odpowiednich publikacji. Agencja przewidziała ponadto utworzenie bazy danych, w której zebrane będą wspierane projekty (będzie ona ogólnie dostępna na oficjalnym portalu poświęconym ekoinnowacjom). Działania te, obok popularyzacji projektu, przyczynią się do promocji samego przedsiębiorstwa w Europie oraz potencjalnie ułatwią nawiązanie współpracy na poziomie międzynarodowym. Uzyskanie wsparcia w zakresie ekoinnowacji, w obliczu ogólnego trendu wzrostu popularności tematyki ekologicznej, może być wykorzystywane także do budowania i wzmacniania marki beneficjenta programu”9.
Innowacje ekologiczne wspomagają promocję wielu firm. Przyczyniają się do tego różne konkursy nagradzające nowoczesne rozwiązania prośrodowiskowe, m.in. organizowany przez Europejskie Stowarzyszenie Prasy Środowiskowej EEP (European Environmental Press), podczas którego wręczany jest złoty medal. W ten sposób wyróżnione zostało jedno z polskich przedsiębiorstw, które wprowadziło ekoinnowacyjną technologię przerobu odpadów tworzyw sztucznych10.
Nowatorskie wysiłki firm, mające na celu zmniejszanie ich wpływu na środowisko, zostały docenione również podczas unijnego Zielonego Tygodnia11, który obchodzono na początku czerwca 2008 r. w Brukseli. Wyróżniono wówczas przedsiębiorstwa z całej Europy. ‑ Imponujące rezultaty projektów ukazują, co kilka euro może zdziałać dla środowiska i dla ludzi ‑ powiedział podczas uroczystości wręczania, Philip Owen, dyrektor jednostki LIFE powołanej z inicjatywy Komisji Europejskiej. ‑ Nagrody stanowią szansę na rozpowszechnianie informacji, wiedzy i pomysłów zawartych w poszczególnych projektach na terenie całej Europy i, przy odrobinie szczęścia, także w świecie. W czasie Zielonego Tygodnia miała miejsce ponadto, odbywająca się co dwa lata, uroczystość wręczenia Europejskich Nagród „Biznes dla Środowiska”12 w czterech różnych kategoriach. Uhonorowano nimi działania firm zmierzających do zrównoważonego rozwoju, które łączą innowacje, rentowność ekonomiczną oraz troskę o środowisko. Podczas wręczania nagród Stavros Dimas, unijny komisarz ds. środowiska, stwierdził, że: ‑ Ekoinnowacje to jedyny sposób, w jaki możemy sobie zapewnić długoterminowy dobrobyt, a równocześnie utrzymać konkurencyjność. Te przedsiębiorstwa wypracowały pionierskie rozwiązania, które stanowią przykład dla innych firm i wzmacniają końcowy wynik.
 
Wspieranie ekoinnowacji
UE uruchomiła szereg programów, które wspierają ekoinnowacje13, 14. W celu zwiększenia konkurencyjności i innowacyjności we Wspólnocie Europejskiej, przyczynienia się do rozwoju społeczeństwa, szerzenie wiedzy oraz do zrównoważonego rozwoju opartego na harmonijnym wzroście gospodarczym, ustanowiono Ramowy Program na rzecz Konkurencyjności i Innowacji CIP15. Jest on w szczególności skierowany do MŚP. Jego filar stanowi Program na rzecz Przedsiębiorczości i Innowacji (Entrepreneurship and Innovation Programme – EIP). Miejsce ekoinnowacji w CIP zostało scharakteryzowane przez Walczuk-Matuszyk9, która podaje, że: ‑ W Programie EIP przewidziano wsparcie dla innowacji ekologicznych w zakresie projektów pilotażowych i powielania rynkowego. Celem inicjatywy jest przede wszystkim zamknięcie luki na rynku, która istnieje między badaniami i opracowaniem prototypu a wdrożeniem danego rozwiązania do produkcji. Projekty te zakładają zatem pierwsze zastosowanie lub powielanie rynkowe ekoinnowacyjnych technik, produktów i praktyk, których celem jest komercjalizacja danego rozwiązania.
Ekoinnowacyjność i technologie środowiskowe promuje „Plan działań na rzecz technologii przyjaznych środowisku (ETAP)”16. Wspiera on badania i rozwój, uruchamia fundusze, pomaga kierować popytem i regulować warunki rynkowe. Jego zadania pokrywają się z trzema obszarami zainteresowania określonymi w strategii lizbońskiej – ekonomicznym, społecznym i środowiskowym.
Obecnie uznaje się, że ekoinnowacje i technologie przyjazne środowisku są instrumentami, które mają ułatwić osiągnięcie szeregu celów środowiskowych tj. zmniejszenie emisji zanieczyszczeń, ograniczenie efektu cieplarnianego oraz promocję nowych wzorców produkcji i konsumpcji. Ta ostatnia obejmuje technologie, które są „przyjazne dla biznesu i dla środowiska” (ang. „good for business and good for the environment”).
Promowanie innowacji ekologicznych oraz nowych miejsc pracy związanych z ochroną środowiska, szczególnie w MŚP, zajmuje wysokie miejsce na liście priorytetów przy przyznawaniu wsparcia dla regionów. W ramach polityki spójności przeznaczono 3 mld euro na promowanie przyjaznych środowisku produktów i metod produkcji w MŚP, z tego dla Polski blisko 182 mln euro. Jednym z podstawowych celów finansowania badań i innowacji jest zwiększenie ogólnych inwestycji w tzw. technologie ekologiczne.
Ekoinnowacje obejmują także kreowanie proekologicznych postaw konsumenckich, wsparcie przyjaznych środowisku produktów oraz poszerzanie dla nich rynków. Nowe dyrektywy dotyczące zamówień publicznych dają możliwość wykorzystania kryteriów ustanowionych dla potrzeb wspólnotowego oznakowania ekologicznego lub równoważnych przy określeniu wymagań ofertowych. Powinno to zachęcić władze publiczne do podejmowania decyzji politycznych w sprawie kupowania „zielonych produktów”17.
Działania CIPna rzecz ekoinnowacji łączone są z Siódmym Programem Ramowym na rzecz badań i rozwoju (7PR) w celu zwiększenia konkurencyjności przedsiębiorstw i promocji ekoinnowacyjnych, zorientowanych rynkowo działań, mających przynieść korzyści dla środowiska. Środowiskowe składowe 7PR skupiają się na badaniach, rozwoju i demonstrowaniu nowych rozwiązań. CIP przewiduje 60-procentowy wzrost instrumentów finansowych wspierających przedsiębiorczość i innowację. W komunikacie „Finansowanie rozwoju MŚP” wskazano dalsze działania, które należy podjąć, aby poprawić dostęp do finansowania, co do 2013 r. może doprowadzić do potrojenia inwestycji kapitału podwyższonego ryzyka na finansowanie wstępne w UE projektów ekoinnowacyjnych.

Źródła
1. Mizgajska H.: Aktywność innowacyjna małych i średnich przedsiębiorstw w Wielkopolsce w latach 2001-2004. [w:] Polska i Rosja na drodze do innowacyjnego rozwoju. Instytut Nauk Ekonomicznych PAN. Komitet Nauk Ekonomicznych PAN. Warszawa 2008.
2. Drucker P.: Innowacja i przedsiębiorczość. Praktyka i zasady. PWE. Warszawa 1992.
3. Podręcznik Oslo: Zasady gromadzenia i interpretacji danych dotyczących innowacji. Pomiar działalności naukowej i technicznej. Publikacja OECD i Eurostatu. http://www.nauka.gov.pl/mn/_gAllery/43/46/43464/20081117_OSLO.pdf. Warszawa 2008.
4. http://cip.gov.pl/container/EIP_ip/ekoinnowacje.pdf.
5. Jones E., Harrisom D., McLaren J.: Managing creative eco-innovation, structuring outputs from eco-innovation project. „The Journal of Sustainable Product Design” 2001.
6. Fiedor B.: Ogólna charakterystyka ekonomicznej teorii środowiska. [w:] Podstawy ekonomii środowiska i zasobów naturalnych. Warszawa 2002.
7. Woźniak L., Trinks R., Bącal W.: Ekoinnowacje – nowy paradygmat, odmienna gospodarka, proekologiczna świadomość przedsiębiorców. [w:] Przedsiębiorczość i innowacyjność małych i średnich przedsiębiorstw –wyzwania współczesności. Prace Naukowe Akademii Ekonomicznej nr 1030. AE. Wrocław 2004.
8. Ziółkowski B.: Znaczenie ekoinnowacji dla rozwoju przedsiębiorstw. [w:] Zrównoważony rozwój w teorii ekonomii i w praktyce. Prace Naukowe AE nr 1190. AE. Wrocław 2008.
9. Walczuk-Matuszyk K.: Ekoinnowacje są szansą na przyspieszenie rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw. „Gazeta Prawna” (26.02.2009). http://biznes.gazetaprawna.pl/artykuly/115995,ekoinnowacje_sa_szansa_na_przyspieszenierozwoju_malych_i_srednich_przedsiebiorstw.html.
10. Oleszkiewicz A.: Plastic powerWaste management in Poland. „Waste Management World Magazine” 3/4/2009.
11. Zielony Tydzień 2008: http://ec.europa.eu/environment/greenweek/home.html.
12. Europejskie Nagrody „Biznes dla Środowiska” http://ec.europa.eu/environment/awards/index_en.htm.
13. Foltynowicz Z.: SAB Strategiczny Panel Doradczy Programu Ramowego na Rzecz Konkurencyjności i Innowacji CIP. Mat. X Konf. TQM Stymulatorem innowacyjności. Boszkowo 2008. Wyd. Politechniki Poznańskiej. Poznań 2008.
14. Foltynowicz Z.: Ekoinnowacje w Programach Unii Europejskiej, Zeszyty Naukowe UEP Poznań 2009.
15. Decyzja Nr 1639/2006/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 24 października 2006 r. ustanawiająca Program Ramowy na rzecz Konkurencyjności i Innowacji (2007-2013). Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 310/159.11.2006 PL.
16. http://ec.europa.eu/environment/etap/index_en.htm.
17. Foltynowicz Z.: Zielone zamówienia publiczne. [w:] Rozwój rynków produktów ekologicznych (praca zbiorowa). Wyd. UE we Wrocławiu. Wrocław 2008.
 
 
prof. dr hab. Zenon Foltynowicz, Katedra Ekologii Produktów, Wydział Towaroznawstwa, Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu
Ten artykuł jest dostępny dla wszystkich

Z prenumeratą cyfrową lub papierową uzyskasz
bezpłatny dostęp do wszystkich treści.

Sprawdź ofertę prenumeraty

Zaloguj się  |  Prenumerujesz? – otrzymaj dostęp

Reklama

comments powered by Disqus